Boekbespreking 'Verlaten oorden'

De wereld zonder mensen

[Boekbespreking] Hoe ziet de wereld eruit als die niet meer door mensen bewoond is? Voor haar boek 'Verlaten Oorden' bezocht de Schotse schrijfster Cal Flyn twaalf plaatsen om die vraag te beantwoorden.

10 november 2021

Delen op Facebook Delen op Twitter

Cal Flyn (2021). 'Verlaten oorden. De natuur na de mens.' Oorspronkelijke titel 'Islands of Abandonment', vertaald door Wybrand Scheffer. Uitgeverij Atlas Contact. 422 blz., € 24,99. Verkrijgbaar in de boekhandel of op Bol.com.

De verlaten plaatsen die Flyn in kaart brengt, illustreren elk op hun manier hoe het proces van verlating verloopt en hoe de natuur weer de macht grijpt. Plaatsen die door God en klein pierke verlaten zijn, zoals de militaire bufferzone in Cyprus of het niemandsland rond Tsjernobyl tonen 'hoe de afwezigheid van de mens de natuur de ruimte biedt om zich te herstellen.'

Groene snelweg

Ook de 1385 kilometer grens die tijdens de Koude Oorlog tussen Oost- en West-Duitsland liep, maakt dat zonneklaar. De strook niemandsland blijkt tot op vandaag een natuurreservaat te zijn, een groene snelweg langswaar dieren zich 45 jaar lang vrij konden bewegen.

Niet alleen de natuur, maar ook het menselijk aspect komt aan bod, bijvoorbeeld in plaatsen waar een massale uittocht heeft plaatsgehad. Voor Flyn wordt dat nergens duidelijker dan in de Amerikaanse stad Detroit, waar ze hele straten en soms hele wijken doorkruiste die in 'een ogenschijnlijke staat van ontbinding verkeren.'

Tot 1950 draaide de auto-industrie er op volle kracht, maar toen begon de neergang. Meer dan een miljoen mensen hebben sindsdien de stad verlaten, toch vindt ze er mensen die Detroit nog altijd als hun thuis zien en zelf de mouwen opstropen om verlaten velden en parken te onderhouden.

Place à Gaz

Op sommige plaatsen blijft de menselijke nalatenschap nog jaren, zoniet eeuwen nazinderen. Concreet gaat het dan om zwaar vervuilde plaatsen, zoals de bossen rond het Franse Verdun, waar tijdens de Eerste Wereldoorlog slag geleverd werd.

Flyn komt er onder meer een massagraf van mosterdgas, traangas en fosgeen op het spoor, de Place à Gaz. Ze stelt er met eigen ogen vast hoe hyperaccumulatoren, planten die gek zijn op zware metalen en giftig materiaal, de bodem herstellen. Dichter bij huis zie je hetzelfde fenomeen in de verlaten lood- en zinkmijnen van Plombières en Kelmis. De bodem wordt er overwoekerd met zinkgrasanjelier, zinkzwenkgras en zinkviooltjes, zinkflora die je nergens elders vindt.

Begraven onder smurrie

Met een bezoek aan Montserrat en het voormalige vakantieoord Salton See sluit Flyn haar zoektocht af. Beide plaatsen gunnen haar een blik in de toekomst waar klimaatverandering en natuurrampen een totaal andere wereld creëren.

Het Caraïbische eiland Montserrat werd in 1995 bedolven onder een metersdikke laag smurrie na een vulkaanuitbarsting, weliswaar klein bier in vergelijking met de uitbarsting van de Tambora in 1815, die jarenlang het klimaat wereldwijd op zijn kop zette. Een voorsmaakje van wat een door de mens veroorzaakte klimaatverandering in petto heeft.

Noodlot

Misschien lijkt het wel weinig hoopgevend, zo'n zoektocht naar plaatsen waar het noodlot heeft toegeslagen in de vorm van oorlogen, kernongevallen, natuurrampen of economische rampspoed. Toch brengt Cal Flyn een allesbehalve pessimistisch verhaal.

Taaier dan we denken

Ze beschrijft hoe die zwaar vervuilde plaatsen er weer bovenop komen en hoe de natuur toch taaier blijkt te zijn dan we denken: 'Overal waar ik heb gekeken (...) zag ik uit de restanten van het oude nieuw leven opkomen.' Toch bekent dat voor haar geen vrijgeleide om vrolijk verder CO2 uit te stoten. 'Klimaatrampen kunnen dus leiden tot een lange, ongemakkelijke afdaling naar een dodenfase (...).'

Flyns 'Verlaten Oorden' leest als een trein en heeft dankzij de kleurrijke beschrijvingen zelfs de ingelaste fotopagina's niet nodig om je een beeld te vormen van de plaatsen die ze bezoekt. De gesprekken met getuigen die de ondergang van zulke plaatsen vanop de eerste rij meemaakten en de onderzoeken die ze aanhaalt, geven je nieuwe perspectieven op het potentieel van plaatsen die er op het eerste gezicht verwilderd en verlaten bijliggen.

Delen op Facebook Delen op Twitter

Meer artikels over

Advertenties

In de kijker

Het mijnverleden van Sardinië

Littekens van de Eerste Wereldoorlog

Steenkoolindustrie in Noord-Frankrijk

Expo's en events over industrieel erfgoed

Verken erfgoed langs Dender en spoor met #STrOOM

Bedreigd erfgoed

© 2003-2021 hullabaloo.be